Kambr

ediakar > Kambr > ordowik 542 – 488.3 milionów lat temu PreЄ Є O S D C P T J K Pg N

Średnia zawartość O₂ w atmosferze w tym okresie	ok. 12.5 % obj.^[1] (63% dzisiejszej)
Średnia zawartość CO₂ w atmosferze w tym okresie	ok. 4500 ppm^[2] (16 × poziom przed rewolucją przemysłową)
Średnia temperatura w okresie	ok. 21°C^[3] (7°C ponad obecną średnią)
Poziom morza (powyżej obecnego)	Rośnie powoli od 30 m do 90 m^[4]
Tabela stratygraficzna

Kambr (ang. Cambrian)

w sensie geochronologicznym – pierwszy okres ery paleozoicznej. Trwał około 54 milionów lat (od 542,0 ± 1,0 do 488,3 ± 1,7 milionów lat temu). Kambr jest młodszy od ediakaru (neoproterozoik) a starszy od ordowiku. Dzieli się na cztery epoki: terenew, 2. epoka, 3. epoka oraz furong.

w sensie chronostratygraficznym – pierwszy system eratemu paleozoicznego, wyższy od ediakaru, niższy od ordowiku. Dzieli się na cztery oddziały: terenew, 2. oddział, 3. oddział i furong. Międzynarodowy stratotyp granicy prekambr/kambr znajduje się na wybrzeżu półwyspu Burin koło miasta Fortune (południowo-wschodnia część Nowej Fundlandii, Kanada). Dolna granica kambru oparta jest o pierwsze pojawienie się skamieniałości śladowej Phycodes pedum Seilacher, 1955.

System kambryjski wydzielił Adam Sedgwick w 1835 roku. Nazwa pochodzi od łacińskiej nazwy Walii – Cambria, gdyż tam skały kambryjskie poznane zostały najwcześniej.

[edytuj] Wydarzenia

Pod koniec kambru doszło do pierwszych, słabych jeszcze, faz orogenezy kaledońskiej. Ruchy górotwórcze doprowadziły do podniesienia się dna morza, wypiętrzenia znacznych terenów ponad poziom wody i silnej denudacji np. na obszarze basenu świętokrzyskiego.

[edytuj] Fauna

Od tego okresu zaczynają obficie występować skamieniałości strukturalne zwierząt morskich, których linie rozwojowe rozdzieliły się znacznie wcześniej, na co wskazują badania genetyczne. To nagłe pojawienie się różnorodności życia zwierzęcego zostało nazwane eksplozją kambryjską. W czasie kambru miało miejsce kilka masowych wymierań, przyczyny których nie są do końca znane.

Największe znaczenie stratygraficzne jako skamieniałości przewodnie mają morskie stawonogi – trylobity, będące w kambrze bardzo zróżnicowaną grupą zwierząt. Przedstawiciele szkarłupni odgrywają podrzędną rolę. Ze zwierząt jednokomórkowych tego okresu znane są otwornice zlepieńcowate, żyjące na dnie mórz. Niewielkie znaczenie stratygraficzne mają gąbki.

Archeocjaty odgrywają ważną rolę skałotwórczą i jako skamieniałości przewodnie mają dość spore znaczenie. W skałach dolnokambryjskich spotyka się ślady żerowania pierścienic. Licznie występują ramienionogi, głównie bezzawiasowe. Pewne znaczenie stratygraficzne z mięczaków mają jednotarczowce, hiolity i ślimaki.

[edytuj] Flora

Świat roślinny reprezentowany jest tylko przez glony (np. Callenia). Regionalne znaczenie stratygraficzne mają akritarchy, skamieniałości uważanych za cysty jednokomórkowych organizmów morskich lub morskich glonów.

[edytuj] Kopaliny użyteczne

W skałach wieku kambryjskiego na świecie znane są złoża:

ropy naftowej (Teksas, Kansas i Wyoming w Stanach Zjednoczonych, rejon Irkucka w Rosji)
miedzi (Tennessee w Stanach Zjednoczonych, Demokratyczna Republika Konga)
ołowiu (Missouri w Stanach Zjednoczonych)
żelaza (Pensylwania w Stanach Zjednoczonych)
azbestu (Quebec w Kanadzie)
soli kamiennych i potasowych (południowa Syberia)
fosforytów (środkowa Australia, Kazachstan).

W Polsce znane są niewielkie złoża ropy naftowej w obniżeniu perybałtyckim. W Górach Świętokrzyskich eksploatowane są surowce skalne wieku kambryjskiego – piaskowce kwarcytowe. W Sudetach natomiast eksploatowane są na potrzeby przemysłu wapienniczego dolnokambryjskie wapienie wojcieszowskie, których wiek został potwierdzony przez znaleziska archeocjatów^[5].

[edytuj] Kambr na obszarze Polski

W kambrze duże obszary Polski zalane były przez morza. Na ich dnie powstały prawie wyłącznie osady piaszczyste, mułowcowe i ilaste. Utwory te zachowały się niezmienione w Górach Świętokrzyskich i ich południowym obrzeżeniu. Na Niżu Polskim znane są z głębokich wierceń. W Sudetach osady kambryjskie zostały później przeobrażone w łupki metamorficzne lub fyllity które budują dziś znaczne partie Gór Kaczawskich, Pogórza Kaczawskiego, Rudaw Janowickich, masywu Śnieżnika oraz Przedgórza Sudeckiego (bloku przedsudeckiego).

Skały węglanowe (wieku prawdopodobnie z pogranicza prekambru i kambru) są dość rzadkie i na powierzchni występują tylko w Górach Kaczawskich i w ziemi kłodzkiej (masyw Krowiarki i rejon Stronia Śląskiego). Pierwotne osadowe wapienie przekształciły się w marmury. Należy podkreślić, że przynależność stratygraficzna wielu skał metamorficznych jest niepewna i może być zakwestionowana przez nowsze badania.

[edytuj] Zobacz też

Zobacz hasło kambr w Wikisłowniku

Przypisy

↑ Zawartość tlenu w atmosferze w fanerozoiku
↑ Zawartość dwutlenku węgla w atmosferze w fanerozoiku
↑ Średnie temperatury w fanerozoiku
↑ B.U. Haq, S.R. Schutter. A Chronology of Paleozoic Sea-Level Changes. „Science”. 322 (5898), s. 64–68, 2008. doi:10.1126/science.1161648. Bibcode: 2008Sci...322...64H.
↑ D. Białek, P. Raczyński, P. Sztajner, D. Zawadzki, 2007. Archeocjaty wapieni wojcieszowskich. Przegląd Geologiczny, 12(2): 1112–1116

[edytuj] Bibliografia

Włodzimierz Mizerski, Stanisław Orłowski, 2005: Geologia historyczna dla geografów. PWN
Stanisław Orłowski, Michał Szulczewski, 1990: Geologia historyczna. Wydawnictwa Geologiczne.