Morela pospolita
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
| Morela pospolita | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | rośliny nasienne |
| Klasa | okrytonasienne |
| Klad | klad różowych |
| Rząd | różowce |
| Rodzina | różowate |
| Rodzaj | morela |
| Gatunek | morela pospolita |
| Nazwa systematyczna | |
| Armeniaca vulgaris Lam. Encycl. 1:2. 1783 |
|
| Mapa zasięgu | |
 |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Morela pospolita, m. zwyczajna (Armeniaca vulgaris Lam.) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny różowatych. Pochodzi z Azji, w stanie dzikim występuje od Chin poprzez środkową Azję po Azję Mniejszą. Jest uprawiany w wielu krajach świata, również w Polsce.
Spis treści |
[edytuj] Nazewnictwo
- Według nowszych ujęć taksonomicznych jest to synonim gatunku Prunus armeniaca L. Sp. pl. 1:474. 1753[2].
- Synonimy[2]: Amygdalus armeniaca (L.) Dumort., Armeniaca vulgaris Lam., Prunus armeniaca var. vulgaris Zabel
[edytuj] Morfologia
- Pokrój
- Drzewo lub krzew o wysokości nawet do 15 m.
- Liście
- Jajowate, podwójnie pikowane
- Kwiaty
- Rozwijają się przed liśćmi, są białe, rzadziej różowe. Mają 5-płatkową koronę, 1 żółty słupek omszony w dolnej części i liczne pręciki. Pąki kwiatowe powstają zarówno na krótkopędach, jak i na długopędach.
- Owoce
- Kulisty i nieco spłaszczony pestkowiec o skórce pomarańczowej z niewielkim rumieńcem i pomarańczowym lub żółtym miąższem. Ma masę 30-70 g.
[edytuj] Zastosowanie
- Jest owocem uprawianym od ponad 4000 lat. Miejscem jej pochodzenia są Chiny. Jednak do Europy dotarły z Armenii, barwa morelowa jest trzecim kolorem na fladze ormiańskiej.To bardzo ceniony owoc w Armenii, jego łacińska nazwa pochodzi właśnie od nazwy tego kraju. W 2010 roku na Konkursie Piosenki Eurowizji, reprezentantka Armenii, Eva Rivas wykonała utwór "Apricot stone" (Pestka moreli). Podczas wojen rzymskich i perskich w I w. p.n.e. morele trafiły na tereny Włoch i Grecji. Stamtąd w XIII wieku rozpowszechniły się w innych krajach europejskich. Francja i kraje Ameryki poznały morelę w XVII wieku.
- Roślina uprawna: główne ośrodki uprawy: Chiny, USA, rejony śródziemnomorskie, republiki środkowoazjatyckie, Argentyna, Chile. znajduje się w rejestrze roślin uprawnych Unii Europejskiej. W Polsce największe uprawy są w rejonie tarnobrzeskim. Polska leży na północnej granicy zasięgu upraw. Czynnikiem hamującym jest wrażliwość pączków kwiatowych na mróz w czasie zimy i na przedwiośniu. Z tego względu jej uprawa nie ma u nas większego znaczenia i występuje głównie w uprawach amatorskich w najcieplejszych rejonach kraju. W Chinach uprawia się ją od 4000 lat, w Cesarstwie rzymskim znana była już w I w. n.e. Obecnie uprawiane odmiany pochodzą od kilku dzikich gatunków.
- Sztuka kulinarna: jadalne owoce spożywa się zazwyczaj na surowo, ale również suszone lub w przetworach. Zawierają dużo witaminy C – szklanka soku wystarczy na pokrycie dziennego zapotrzebowania na tę witaminę. Zawierają też sporo żelaza. Jadalne nasiona słodkie lub gorzkie zastępują migdały.
- Olej z nasion używany jest w przemyśle farmaceutycznym i perfumeryjnym.
[edytuj] Uprawa
Wymaga dużej ilości światła i ciepła, źle znosi długotrwałe opady, owoce wówczas masowo pękają i gniją. W zimie wytrzymuje mrozy do -30 °C, jednak rozwija się bardzo wcześnie na wiosnę i dlatego w Polsce jej kwiaty często przemarzają. W okres owocowania wchodzi w 4-5 roku po posadzeniu. Koronę prowadzi się w formie kulistej, lub szpalerowej, gdy morela uprawiana jest przy ścianie domu. Cięcie ogranicza się tylko do usuwania gałęzi chorych.
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-29].
- ↑ 2,0 2,1 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-05].
[edytuj] Bibliografia
- zbiorowe: Sadownictwo i szkółkarstwo. Warszawa: PWRiL, 1995. ISBN 83-09-01624-7.
- Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.